Wrocław planuje odbudowę historycznej gloriette na szczycie Bastionu Sakwowego. Charakterystyczna wieża z hełmem i skrzydlatą figurą miała być ozdobą Wzgórza Liebicha już w XIX wieku. Teraz, po zakończeniu pierwszego etapu rewitalizacji kosztującego 30 mln zł, miasto przygotowuje kolejne analizy i składa wniosek do wojewódzkiego konserwatora zabytków. Odtworzenie gloriette ma dopełnić układ kompozycyjny całego kompleksu i przywrócić mu historyczny wygląd sprzed ponad stu lat.
Glorietta powróci na szczyt wzgórza – miasto składa wniosek
Urząd Miejski we Wrocławiu oficjalnie potwierdził plany odbudowy historycznej gloriette na szczycie Bastionu Sakwowego. Wniosek w tej sprawie został złożony do wojewódzkiego konserwatora zabytków, który musi wydać zgodę na tak znaczącą ingerencję w zabytkowy kompleks.
Glorietta, która ma zostać odtworzona na podstawie zachowanych dokumentów archiwalnych i zdjęć, będzie zwieńczeniem wieloletniej rewitalizacji Wzgórza Partyzantów. Miasto planuje dokładną rekonstrukcję XIX-wiecznej wieży z charakterystycznym hełmem i skrzydlatą figurą, która przez dziesięciolecia była rozpoznawalnym elementem wrocławskiej panoramy.
Prezydent Wrocławia Jacek Sutryk podkreśla, że odbudowa gloriette to nie tylko kwestia estetyczna, ale przede wszystkim próba przywrócenia kompletnemu układowi kompozycyjnemu całego wzgórza.
Procedura uzyskania zgody konserwatorskiej może potrwać kilka miesięcy. Wojewódzki konserwator zabytków musi dokładnie przeanalizować plany, sprawdzić zgodność z zachowaną dokumentacją historyczną i ocenić wpływ na całość zabytkowego kompleksu. Dopiero po uzyskaniu pozytywnej decyzji miasto będzie mogło rozpocząć prace projektowe i szukać środków na realizację.
Koszt odbudowy gloriette szacowany jest wstępnie na kilka milionów złotych. Miasto rozważa różne źródła finansowania, w tym środki europejskie na ochronę dziedzictwa kulturowego oraz budżet miejski.
Historia gloriette – jak wyglądała perła Wzgórza Liebicha
Historyczna glorietta na Bastionie Sakwowym była jednym z najbardziej charakterystycznych elementów wrocławskiej panoramy w XIX i początkach XX wieku. Wzniesiona została w ramach przekształcenia dawnych fortyfikacji obronnych w malowniczy park krajobrazowy, który miał służyć mieszkańcom jako miejsce rekreacji i kontemplacji.
Konstrukcja miała formę okrągłej wieży zwieńczonej stożkowym hełmem, na szczycie którego umieszczono skrzydlatą figurę. Całość wykonana była w stylu romantycznym, popularnym w tamtej epoce przy aranżacji parków i ogrodów. Glorietta służyła jako punkt widokowy, z którego rozciągał się spektakularny widok na miasto, Odrę i okoliczne wzgórza.
Archiwalne zdjęcia pokazują, że budowla była bogato zdobiona, z kolumienkami i balustradami tworzącymi elegancką kompozycję. Wewnątrz znajdowały się ławki, gdzie mieszkańcy mogli odpocząć i podziwiać panoramę miasta. W sezonie letnim glorietta była chętnie odwiedzana przez spacerujących, a także artystów szukających inspiracji.
Struktura przetrwała I wojnę światową, ale znacznie ucierpiała podczas II wojny światowej. Po 1945 roku, w ramach przekształceń urbanistycznych i zerwania z nazistowską przeszłością miasta (Wzgórze Liebicha stało się Wzgórzem Partyzantów), pozostałości gloriette zostały rozebrane. Przez następne dekady wzgórze popadało w zapomnienie i degradację.
Zachowane dokumenty z epoki wskazują, że glorietta była nie tylko ozdobą, ale także ważnym punktem orientacyjnym w przestrzeni miasta. Mieszkańcy używali jej jako miejsca spotkań, a przewodniki turystyczne wymieniały ją wśród głównych atrakcji Wrocławia.
30 milionów już wydane, kolejne etapy przed nami
Rewitalizacja Bastionu Sakwowego rozpoczęła się w 2022 roku i od początku była planowana jako wieloetapowa inwestycja. Pierwszy etap, który kosztował 30 milionów złotych, obejmował podstawowe prace konserwatorskie i restauracyjne najważniejszych elementów kompleksu.
W ramach tego etapu odrestaurowano historyczne kolumnady, redutę oraz centralny plac z fontanną. Prace wykonywała firma Castellum pod nadzorem Zarządu Inwestycji Miejskich. Dzięki zastosowaniu nowoczesnych technologii konserwatorskich udało się przywrócić oryginalny wygląd wielu elementów, które przez lata były ukryte pod warstwami późniejszych przemalowań i napraw.
Obecnie trwa drugi etap renowacji o wartości 6 milionów złotych, który koncentruje się na dokończeniu prac przy kolumnadach i przygotowaniu infrastruktury technicznej dla przyszłych funkcji użytkowych kompleksu. Ten etap ma się zakończyć jesienią 2025 roku.
Zarząd Inwestycji Miejskich przygotowuje już plany trzeciego etapu, który ma obejmować właśnie odbudowę gloriette oraz finalne prace wykończeniowe. Całkowity koszt rewitalizacji Bastionu Sakwowego może przekroczyć 50 milionów złotych, co czyni z tego projektu jedną z największych inwestycji konserwatorskich we Wrocławiu w ostatnich latach.
Timeline realizacji zakłada ukończenie wszystkich prac do 2027 roku, choć harmonogram może ulec zmianie w zależności od decyzji konserwatorskich i dostępności środków finansowych.
Co już udało się odrestaurować na Bastionie
Efekty pierwszego etapu rewitalizacji są już widoczne dla wszystkich odwiedzających Bastion Sakwowy. Przywrócono do życia 150-letnią fontannę, która ponownie tryska wodą w centralnej części kompleksu. Fontanna została dokładnie odrestaurowana z zachowaniem oryginalnych detali architektonicznych i mechanizmów hydraulicznych.
Jednym z najważniejszych odkryć podczas prac była identyfikacja oryginalnych kolorów elewacji. Badania stratygraficzne wykazały, że historyczne budowle miały żywe, nasycone barwy: pomarańczowy, ultramarynę i zieleń. Te kolory zostały przywrócone, co dramatycznie zmieniło wygląd całego kompleksu.
Kolumnady, które przez lata były w opłakanym stanie technicznym, zyskały nowe życie dzięki precyzyjnej restauracji. Usunięto wszystkie nawarstwienia z okresu PRL-u, odsłonięto oryginalne detale architektoniczne i wzmocniono konstrukcję. Przywrócono także historyczne oświetlenie, które w godzinach wieczornych tworzy magiczną atmosferę.
Podczas prac odkryto również zamurowane sale i pomieszczenia, które były niedostępne przez dziesięciolecia. Niektóre z nich zostały udostępnione zwiedzającym, tworząc dodatkową atrakcję dla osób zainteresowanych historią fortyfikacji.
Rewitalizacja objęła też zieleń i małą architekturę. Nasadzono nowe drzewa i krzewy, odtworzono historyczne rabaty kwiatowe i wytyczono ścieżki spacerowe. Całość tworzy spójną kompozycję krajobrazową nawiązującą do XIX-wiecznych założeń parkowych.
Wyzwania konserwatorskie i archeologiczne
Odbudowa gloriette to przedsięwzięcie o wysokim stopniu skomplikowania konserwatorskiego. Wojewódzki konserwator zabytków musi dokładnie przeanalizować wszystkie dostępne źródła historyczne, aby upewnić się, że rekonstrukcja będzie wierna oryginałowi.
Głównym wyzwaniem jest brak zachowanych elementów konstrukcyjnych pierwotnej gloriette. Całość musi zostać odtworzona na podstawie fotografii archiwalnych, planów i opisów z epoki. Konserwatorzy muszą także uwzględnić współczesne wymogi bezpieczeństwa i dostępności, nie naruszając przy tym historycznej autentyczności.
Kluczowa jest kwestia materiałów budowlanych. Miasto planuje wykorzystanie tradycyjnych technik budowlanych i materiałów zgodnych z oryginałem – kamienia naturalnego, drewna i metalu przetwarzanych metodami rzemieślniczymi. To znacznie zwiększa koszty, ale gwarantuje historyczną wiarygodność rekonstrukcji.
Przed rozpoczęciem prac konieczne będą dodatkowe badania archeologiczne terenu, na którym ma stanąć glorietta. Możliwe, że odkryją one pozostałości fundamentów lub innych elementów konstrukcyjnych, które mogą wpłynąć na projekt odbudowy.
Współpraca z wojewódzkim konserwatorem zabytków obejmie też stały nadzór podczas realizacji prac. Każdy etap budowy będzie musiał uzyskać akceptację, co może wydłużyć proces realizacji, ale gwarantuje wysoką jakość konserwatorską.
Bastion Sakwowy jako atrakcja turystyczna
Po ukończeniu rewitalizacji Bastion Sakwowy ma szansę stać się jedną z głównych atrakcji turystycznych centrum Wrocławia. Miasto planuje otwarcie kawiarni i restauracji w odrestaurowanych pomieszczeniach kompleksu, co ma zapewnić dodatkowe usługi dla zwiedzających.
Odbudowana glorietta będzie pełnić funkcję punktu widokowego, z którego rozpościera się panorama na Stare Miasto, Ostrów Tumski i meandrującą Odrę. W planach jest także utworzenie małej ekspozycji historycznej prezentującej dzieje wzgórza i całego systemu fortyfikacji Wrocławia.
Lokalizacja Bastionu w bezpośrednim sąsiedztwie centrum miasta sprawia, że może on stać się naturalnym elementem tras turystycznych. Już teraz jest włączany do spacerów tematycznych po zabytkach Wrocławia, a po ukończeniu wszystkich prac ma szansę konkurować z takimi atrakcjami jak Panorama Racławicka czy Hala Stulecia.
Mieszkańcy Wrocławia również z niecierpliwością oczekują ukończenia projektu. W mediach społecznościowych pojawiają się pozytywne komentarze na temat dotychczasowych efektów rewitalizacji, a wielu wrocławian deklaruje chęć regularnego odwiedzania odnowionego kompleksu.
Przewodnicy turystyczni już przygotowują nowe programy zwiedzania uwzględniające Bastion Sakwowy. Po odbudowie gloriette miejsce to ma szansę stać się punktem obowiązkowym dla wszystkich odwiedzających Wrocław turystów zainteresowanych historią i architekturą.
