Nad lotniskiem w Krośnie w połowie marca 2026 roku wzbił się w powietrze dron, który ma szansę wypełnić jedną z największych luk na europejskim rynku bezzałogowców. ZEUS, opracowany przez polską spółkę Ekolot Aerospace & Defense (EAD) we współpracy z hiszpańską UAV Navigation-Grupo Oesía, przeszedł pierwsze testy lotnicze w konfiguracji konwencjonalnego startu i lądowania. Kilka dni później wykonał pierwszy autonomiczny lot w trybie AUTO jako jedna z największych maszyn tego typu, jakie kiedykolwiek latały nad krośnieńskim lotniskiem. Projekt finansowany częściowo przez Polską Agencję Żeglugi Powietrznej i Agencję Rozwoju Przemysłu wpisuje się w szerszą strategię budowy polskiego przemysłu obronno-lotniczego, a pierwsi klienci na ZEUS-a znaleźli się już w Ameryce Łacińskiej.
Pierwsze starty nad Krosnem
Pierwszy lot ZEUS-a odbył się 11 marca 2026 roku, co potwierdza nagranie wideo opublikowane przez Ekolot Aerospace & Defense. Maszyną sterował Kuba Krukierek. Dron wzniósł się w konfiguracji CTOL (Conventional Take-off and Landing), osiągnął stabilny pułap i utrzymywał precyzyjną kontrolę lotu przez cały czas trwania próby.
21 marca 2026 roku grupa spotterów lotniczych EPKR Spotters z Krosna poinformowała na Facebooku o zakończeniu kolejnej serii testów, publikując jedenaście fotografii z lotniska. Dzień wcześniej, w piątek, ZEUS wykonał pierwszy lot w trybie AUTO jako jedna z największych maszyn tej klasy, jakie dotychczas latały nad lotniskiem Krosno (EPKR). Testy odbywały się we współpracy z Centrum Kompetencji Dronowych w Krośnie, gdzie równolegle weryfikowano możliwości łączności 5G podczas operacji bezzałogowych.
Jeden kadłub, wiele misji — jak działa modułowość ZEUS-a?
Kluczem do zrozumienia ZEUS-a jest koncepcja określana przez producenta jako „One Body – Multi Souls”. Pojedynczy kadłub bazowy mieści wymienne zestawy konwersji, które pozwalają tej samej platformie operować zarówno w trybie VTOL (Vertical Take-Off and Landing), jak i CTOL. Producent nie zbudował dwóch osobnych dronów, lecz jeden system, który zmienia konfigurację zależnie od misji i dostępnej infrastruktury.
Klasy maksymalnej masy startowej (MTOW) wynoszą 150 kg, 200 kg i 250 kg dla konfiguracji VTOL oraz 250–350 kg dla konfiguracji CTOL. Długotrwałość lotu sięga od 12 do 36 godzin w zależności od wariantu. Lekka, kompozytowa konstrukcja i wydajne układy napędowe pozwalają osiągać te parametry bez rezygnowania z możliwości transportu. Producent zaprojektował każdy system jako zestaw montażowy z wymiennymi elementami, co upraszcza logistykę zarówno przy konserwacji, jak i przy wdrożeniu w terenie.
Między dronem a MALE — lukę widać gołym okiem
Na rynku bezzałogowców wojskowych od lat istnieje przepaść między małymi dronami taktycznymi a dużymi, kosztownymi systemami klasy MALE (Medium Altitude Long Endurance). Pierwsze są tanie i zwrotne, ale mają ograniczony zasięg i ładowność. Drony klasy MALE, takim jak MQ-9 Reaper wymagają rozbudowanej infrastruktury i wielomilionowych budżetów. ZEUS celuje w przestrzeń między nimi.
Platforma została zaprojektowana do misji zwiadowczych i rozpoznawczych (ISR), kontroli ognia artyleryjskiego, walki radioelektronicznej i wsparcia operacji na zapleczu. Architektura przygotowana jest pod integrację czujników elektrooptycznych i podczerwonych (EO/IR), lekkich radarów oraz sprzętu COMINT/ELINT. Producent zaznacza, że tam, gdzie pozwalają na to przepisy, możliwa jest integracja uzbrojenia kierowanego. Zdolność do przełączania się między operacjami VTOL, przydatnymi w wysuniętych bazach operacyjnych lub w scenariuszach z uszkodzoną infrastrukturą, a lotami CTOL zoptymalizowanymi pod kątem zasięgu sprawia, że ZEUS może adaptować się do różnych teatrów działań.
Cyfrowy bliźniak, szyfrowane łącza i autonomia BVLOS
W skład systemu ZEUS wchodzą centra integracji i testowania, symulacja cyfrowego bliźniaka oraz modularne stanowiska kontroli. Szyfrowane łącza komunikacyjne przygotowane są do operacji poza zasięgiem wzroku (BVLOS) z odpornością na zakłócenia, a zagłuszanie i spoofing GPS stały się we współczesnych konfliktach zbrojnych standardowym narzędziem walki elektronicznej, więc odporność na nie jest wymogiem operacyjnym.
Architektura systemu pozwala użytkownikom integrować ZEUS-a z istniejącymi systemami dowodzenia i kontroli (C2) oraz opracowywać własne doktryny działania: od nadzoru granic po misje uderzeniowe dalekiego zasięgu. Testy łączności 5G prowadzone w Centrum Kompetencji Dronowych w Krośnie, finansowanym przez PAŻP i ARP, wpisują się w przygotowanie platformy do operacji w środowiskach o wysokich wymaganiach transmisji danych w czasie rzeczywistym.
Ekolot Aerospace & Defense: kto stoi za ZEUS-em?
Ekolot Aerospace & Defense to nowa firma, choć jej nazwa nie jest w Krośnie obca. Stoi za nią Luis Zapata, Kolumbijczyk z doświadczeniem pilota bojowego, inżyniera lotniczego i kontrolera ruchu powietrznego. Zanim zdecydował się na Polskę, rozważał lokalizację w Portugalii lub Hiszpanii. Ostatecznie wybrał Krosno po tym, jak przez sieci branżowe trafił na PPHU Ekolot, firmę prowadzoną od 30 lat przez Henryka Słowika i specjalizującą się w produkcji ultralekkich samolotów kompozytowych.
EAD i PPHU Ekolot to dwa osobne, niezależne przedsiębiorstwa. Łączy je transakcja handlowa: EAD nabyła od krośnieńskiej firmy unikatową technologię wytwarzania kompozytów szklanych, węglowych i kewlarowych oraz pełne prawa do produkcji samolotu Topaz. Tę samą technologię kompozytową wykorzystuje przy budowie ZEUS-a. Firma wynajmuje pomieszczenia produkcyjne PPHU Ekolot w Szczepańcowej i zatrudniła część jej byłych pracowników.
W końcu 2025 roku EAD ogłosiła inwestycję o wartości 86 milionów złotych przy krośnieńskim lotnisku. Na terenie 1,7 ha przy ul. Kaczorowskiego mają powstać hala produkcyjna, centrum badawczo-rozwojowe, laboratoria sztucznej inteligencji oraz centrum doskonałości z infrastrukturą szkoleniową. Planowana zdolność produkcyjna to 20–40 samolotów rocznie w fazie początkowej, docelowo do 100 jednostek. Partnerem technologicznym w zakresie systemów sterowania jest hiszpańska UAV Navigation-Grupo Oesía, specjalizująca się w systemach autopilota i awioniki dla bezzałogowców.
Portfel produktów EAD wykracza już poza ZEUS-a. Spółka pracuje równolegle nad lekkim szybowcem bezzałogowym ZEUS G, wielozadaniowym opcjonalnie załogowym samolotem ZEUS CTOL RPAS oraz samolotem szkolenia podstawowego KR-030 Topaz. Pierwszych klientów na ZEUS-a producent pozyskał na rynkach latynoamerykańskich, co oznacza, że komercjalizacja projektu postępuje równolegle z testami, a nie dopiero po ich zakończeniu.
Centrum Kompetencji Dronowych: infrastruktura, która testuje przyszłość
Centrum Kompetencji Dronowych w Krośnie, finansowane przez Polską Agencję Żeglugi Powietrznej (PAŻP) i Agencję Rozwoju Przemysłu (ARP) w ramach Państwowej Akademii Nauk Stosowanych w Krośnie, stanowi jeden z bardziej wyspecjalizowanych ośrodków testowych w Polsce. Jego zadaniem jest m.in. weryfikacja możliwości integracji bezzałogowców z infrastrukturą łączności 5G, a w przypadku ZEUS-a przekłada się to bezpośrednio na zdolność do prowadzenia misji BVLOS z transmisją danych w czasie rzeczywistym.
Powstanie centrum w Krośnie jest efektem wieloletniego zaangażowania PAŻP i ARP w budowę krajowej infrastruktury dronowej oraz decyzji o lokowaniu funduszy publicznych w ośrodkach z udokumentowanym zapleczem przemysłowym. Dla EAD oznacza to dostęp do przestrzeni testowej, zaplecza technicznego i instytucjonalnego wsparcia, które skraca czas od prototypu do certyfikowanego produktu. ZEUS jest pierwszą platformą tej klasy, która przeszła testy autonomicznego lotu w trybie AUTO w tym ośrodku.
