Lot z Missouri do Nashville zajął Taylor Swift dokładnie 36 minut. To niemal o połowę mniej niż jazda samochodem tą samą trasą. Brzmi absurdalnie? W marcu 2023 roku piosenkarka ustanowiła kolejny niechlubny rekord, przelatując prywatnym odrzutowcem z Van Nuys Airport do Bob Hope Airport w Los Angeles w zaledwie 8 minut. W samochodzie pokonanie tego dystansu zajęłoby około 40 minut, nawet z uwzględnieniem kalifornijskich korków. W 2022 roku Taylor Swift wyemitowała 8293 tony dwutlenku węgla, co odpowiada emisji 1184,8 przeciętnych osób rocznie. Jednocześnie miliony ludzi na całym świecie słyszą, że muszą rezygnować z plastikowych słomek i segregować śmieci w imię ratowania planety. Czy ultrakrótkie loty celebrytów to nieunikniona konieczność, czy symbol hipokryzji ekologicznej elit?
Rekordy krótkości, które nie cieszą. 36 minut w powietrzu zamiast godziny w samochodzie
Lot Missouri-Nashville z 2022 roku trwał 36 minut i zapisał się jako najkrótszy udokumentowany przelot Taylor Swift w statystykach monitorujących celebrytów. Samochód pokonałby ten dystans w około godzinę. Wybór odrzutowca zamiast jazdy samochodem zaoszczędził piosenkarce maksymalnie 24 minuty.
Jeszcze bardziej absurdalny okazał się marcowy lot z 2023 roku między dwoma lotniskami w Los Angeles. Trasa Van Nuys Airport – Bob Hope Airport zajęła odrzutowcowi Dassault Falcon 7X zaledwie 8 minut czasu w powietrzu. Samochód potrzebowałby około 40 minut, nawet przy typowych dla LA korkach. Realna oszczędność czasu wyniosła zatem 32 minuty, ale ślad węglowy takiego przejazdu był nieporównywalnie niższy niż uruchomienie silników prywatnego odrzutowca.
Branża lotnicza tłumaczy, że ultrakrótkie loty to często tak zwane repositioning flights, czyli przemieszczanie samolotu między lotniskami bez pasażerów, aby był gotowy na kolejny czarter. To standardowa praktyka w firmach czarterowych. Problem w przypadku Taylor Swift polega jednak na tym, że według analizy Jacka Sweeneya ze University of Florida wiele z jej krótkich lotów odbywało się z nią na pokładzie. Nie były to pustostany techniczne, lecz świadome wybory formy transportu.
Los Angeles to miasto, gdzie korki mogą sparaliżować ruch na godziny, co teoretycznie uzasadnia wybór lotnictwa. Kalifornijska autostrada 405 jest notoryczna z opóźnień sięgających nawet dwóch godzin w godzinach szczytu. Mimo to samochód z kierowcą i ochroną pozostaje bardziej ekologiczną alternatywą niż prywatny odrzutowiec, którego uruchomienie emituje więcej dwutlenku węgla niż cały rok jazdy luksusowym SUV-em.
8293 tony CO2 rocznie. Ile to dokładnie znaczy dla planety?
Raport agencji marketingowej Yard z lipca 2022 roku umieścił Taylor Swift na pierwszym miejscu listy celebrytów o najwyższej emisji dwutlenku węgla. W okresie od stycznia do lipca 2022 roku, kiedy artystka nie była jeszcze na trasie koncertowej The Eras Tour, wykonała 170 lotów prywatnym odrzutowcem. Łączna emisja wyniosła 8293 tony CO2, czyli dokładnie 1184,8 razy więcej niż emituje przeciętny człowiek w ciągu roku.
Średni czas jednego lotu wynosił 80 minut, a średni dystans 230 kilometrów. To oznacza, że większość podróży mogłaby zostać zastąpiona jazdą samochodem trwającą 2-3 godziny. W porównaniu: przeciętny Polak emituje 9 ton dwutlenku węgla rocznie, przeciętny Amerykanin około 16 ton. Taylor Swift osiągnęła równowartość emisji 920 Polaków lub 518 Amerykanów.
Aby zobrazować skalę, 8293 tony CO2 to równowartość zużycia energii przez 1015 domów w ciągu całego roku. To także emisja, którą pochłonęłoby ponad 380 000 zasadzonych drzew w ciągu pierwszego roku wzrostu. Kalkulator równoważników gazów cieplarnianych Agencji Ochrony Środowiska USA pokazuje, że taka ilość dwutlenku węgla odpowiada spaleniu 4,3 miliona litrów benzyny.
Dane z 2022 roku nie obejmowały jeszcze trasy The Eras Tour, która ruszyła w marcu 2023 roku i stała się najdochodniejszą trasą koncertową w historii muzyki. W praktyce oznacza to, że emisje Swift mogły jeszcze wzrosnąć po opublikowaniu raportu Yard, choć w 2023 roku odnotowano spadek o około połowę w porównaniu z 2022 rokiem. Mimo redukcji jej roczna emisja nadal odpowiadała 83-krotności tego, co emituje przeciętny Amerykanin.
Lista 30 najbardziej emisyjnych celebrytów z raportu Yard ujawniła, że problem dotyczy całego środowiska rozrywkowego. Na drugim miejscu znalazł się bokser Floyd Mayweather z 7076 tonami CO2, na trzecim raper Jay-Z z 6981 tonami. Różnica między pierwszym a drugim miejscem wyniosła ponad 1200 ton, co pokazuje skalę przewagi Swift w tym niechlubnym rankingu.
Co zrobiłaby Taylor Swift z 2282 drzewami? Matematyka neutralności węglowej
Eksperci z organizacji Carbon Footprint wyliczyli, że aby zrównoważyć roczną emisję Taylor Swift na poziomie 8293 ton CO2, artystka musiałaby zasadzić dokładnie 2282 drzewa i pozwolić im rosnąć przez 10 lat. Młode drzewa pochłaniają średnio około 21 kilogramów dwutlenku węgla rocznie. Dopiero po dekadzie wzrostu las o takiej powierzchni mógłby teoretycznie skompensować jeden rok lotów piosenkarki.
Ostatnie trzy miesiące 2023 roku przyniosły emisję na poziomie 138 ton CO2 tylko z lotów prywatnych. To równowartość energii zużywanej przez 17 amerykańskich domów w ciągu całego roku. W praktyce oznacza to, że jeden kwartał podróży Taylor Swift generuje tyle emisji, ile małe osiedle mieszkaniowe przez 12 miesięcy.
Kompensacja śladu węglowego poprzez handel uprawnieniami do emisji to rozwiązanie, do którego odwołują się przedstawiciele Swift. Polega ono na zakupie certyfikatów emisyjnych od podmiotów, które zredukowały swoje emisje poniżej przydzielonego limitu. Teoretycznie pozwala to na neutralizację śladu węglowego bez faktycznej redukcji własnych emisji.
Problem z tym podejściem polega na tym, że handel uprawnieniami nie usuwa dwutlenku węgla z atmosfery, lecz jedynie przenosi odpowiedzialność księgową. Raport organizacji Carbon Market Watch z 2023 roku wykazał, że około 70 procent projektów offsetowych nie przynosi realnej redukcji emisji w skali deklarowanej przez sprzedawców certyfikatów. Wiele z nich to zalesianie obszarów, które i tak nie byłyby wyrąbane, lub projekty farm wiatrowych, które zostałyby zbudowane niezależnie od sprzedaży certyfikatów.
Matematyka neutralności węglowej w przypadku elity rozrywkowej budzi pytania o uczciwość systemu. Jeśli jedna osoba emituje tyle, co tysiąc innych, a kompensuje to zakupem certyfikatów wątpliwej jakości, czy rzeczywiście możemy mówić o neutralności klimatycznej? Naukowcy z Uniwersytetu Oksfordzkiego w badaniu opublikowanym w Nature Climate Change w 2023 roku ostrzegają, że offsetowanie emisji może dawać poczucie fałszywego bezpieczeństwa i hamować realne działania redukcyjne.
„To nie ja latam” – obrona rzecznika kontra matematyka emisji
Tree Paine, rzeczniczka Taylor Swift, wydała w lipcu 2022 roku oświadczenie w odpowiedzi na raport agencji Yard. Według oficjalnego stanowiska, prywatny odrzutowiec artystki jest regularnie wypożyczany innym osobom, więc przypisywanie całej emisji Swift jest nierzetelne. Paine podkreśliła również, że piosenkarka kompensuje swój ślad węglowy poprzez zakup certyfikatów offsetowych.
W lutym 2024 roku Taylor Swift sprzedała mniejszy ze swoich odrzutowców, model Dassault 900, zatrzymując większy Dassault Falcon 7X. Ten drugi może pomieścić do 16 pasażerów i jego wartość szacowana jest na 54 miliony dolarów. Sprzedaż mniejszego samolotu została przedstawiona przez rzeczniczkę jako krok w kierunku redukcji śladu węglowego, choć zatrzymanie większego, bardziej paliwożernego modelu wywołało wątpliwości co do rzeczywistych intencji.
Matematyka emisji nie pozostawia jednak wątpliwości co do własności i odpowiedzialności. Nawet jeśli odrzutowiec był czasem wypożyczany, Swift pozostaje jego właścicielką i ponosi odpowiedzialność prawną za jego eksploatację. Analiza danych z systemów śledzenia lotów pokazuje, że w okresach, kiedy artystka była publicznie obecna w konkretnych miejscach, jej odrzutowiec również tam lądował. To zbieżność, która podważa argument o pełnym wypożyczaniu samolotu.
Handel uprawnieniami do emisji, na który powołuje się rzeczniczka, działa na zasadzie zakupu certyfikatów od projektów redukujących emisje. W praktyce Swift mogłaby na przykład sfinansować farmę wiatrową w Indiach lub program zalesiania w Amazonii, a następnie odliczyć ich redukcję emisji od swojego bilansu węglowego. Problem polega na tym, że taka kompensacja nie zmienia faktu fizycznej emisji dwutlenku węgla z silników odrzutowca.
Sprzedaż Dassault 900 w 2024 roku to decyzja biznesowa, ale niekoniecznie ekologiczna. Samolot nie został zniszczony, lecz sprzedany, co oznacza, że nadal lata i emituje CO2, tylko pod innym właścicielem. Z perspektywy globalnego bilansu emisji nic się nie zmieniło. Zatrzymanie większego Falcon 7X, który zużywa więcej paliwa na godzinę lotu, dodatkowo osłabia narrację o redukcji śladu węglowego.
Student vs. megagwiazda. Jack Sweeney i śledzenie lotów celebrytów
Jack Sweeney, student University of Florida, zyskał rozgłos w 2022 roku dzięki tworzeniu botów na Twitterze (obecnie X), które śledziły loty prywatnych odrzutowców należących do celebrytów. Jego konto @CelebJets publikowało mapy tras, czasy lotów i szacunki emisji CO2 na podstawie publicznie dostępnych danych z systemów śledzenia ruchu lotniczego.
Analiza Sweeneya z 2023 roku wykazała, że Taylor Swift przeleciała dystans odpowiadający 170-krotnemu okrążeniu Ziemi. Jej łączna emisja w tym roku była 83 razy wyższa niż przeciętnego Amerykanina, mimo że stanowiła spadek o około połowę w porównaniu z rekordowym rokiem 2022. Sweeney opublikował również animacje wizualizujące intensywność podróży Swift w trakcie trasy The Eras Tour, które pokazywały pajęczynę lotów między amerykańskimi miastami.
Działania studenta spotkały się z reakcją prawną. W grudniu 2022 roku zespół prawny Elona Muska zażądał zamknięcia konta śledząceego loty jego prywatnego odrzutowca, powołując się na zagrożenie bezpieczeństwa. Musk osobiście zaoferował Sweeneyowi 5000 dolarów za zaprzestanie publikacji, co student odrzucił, kontruderzeniem żądając 50 000 dolarów. Konto zostało ostatecznie zablokowane na X w grudniu 2022 roku, ale Sweeney przeniósł działalność na inne platformy, w tym Threads i Bluesky.
W przypadku Taylor Swift rzeczniczka Tree Paine nie groziła pozwem, ale wydała oświadczenie kwestionujące metodologię Sweeneya. Argumentowała, że student nie uwzględnia wypożyczania samolotu innym osobom, przez co jego wyliczenia są zawyżone. Sweeney odpowiedział publikacją szczegółowej analizy pokazującej korelację między lokalizacjami artystki potwierdzonymi na zdjęciach paparazzi a miejscami lądowania jej odrzutowca.
Reakcje internautów na działalność Sweeneya były podzielone. Fani Swift oskarżali studenta o naruszenie prywatności i stwarzanie zagrożenia bezpieczeństwa. Krytycy celebrytów chwalili go za transparentność i oddolną kontrolę społeczną nad elitami. Memy pokazujące trasę lotów Swift obok wykresu emisji CO2 stały się wirusowe w mediach społecznościowych, często z dopiskiem „I have to use paper straws but she can fly 8 minutes” (Ja muszę używać papierowych słomek, a ona może latać 8 minut).
Dlaczego to ma znaczenie? Podwójne standardy w walce z kryzysem klimatycznym
Unia Europejska wprowadziła w 2021 roku zakaz jednorazowych plastikowych słomek, sztućców i talerzy. W 2024 roku zaczęły obowiązywać przepisy nakazujące pozostawianie zakrętek przy butelkach, aby zwiększyć ich recykling. Przeciętny obywatel słyszy codziennie, że musi ograniczyć zużycie wody, jeździć rowerem zamiast samochodem i kupować mniej mięsa, żeby walczyć ze zmianami klimatu.
Jednocześnie raport Oxfam z 2023 roku wykazał, że najbogatszy 1 procent ludzkości odpowiada za więcej emisji dwutlenku węgla niż najbiedniejsze 66 procent populacji świata. Prywatne odrzutowce emitują średnio 2 tony CO2 na godzinę lotu na pasażera. Samolot rejsowy klasy ekonomicznej emituje około 90 kilogramów CO2 na pasażera na tę samą godzinę. Różnica wynosi ponad 22-krotność.
Taylor Swift nie jest wyjątkiem w świecie celebrytów. Raport Yard z 2022 roku umieścił na liście 30 najbardziej emisyjnych osób także Elona Muska (2112 ton CO2 rocznie), Beyoncé (4365 ton), Kim Kardashian (4268 ton) i Drake’a (1844 tony). Wszyscy oni publicznie mówią o potrzebie walki ze zmianami klimatu. Beyoncé promowała roślinną dietę jako sposób na redukcję śladu węglowego. Musk reklamuje Teslę jako narzędzie rewolucji ekologicznej. Swift w 2020 roku wypowiedziała się o potrzebie działań przeciw zmianom klimatu w dokumencie „Miss Americana”.
Frustracja społeczna rośnie, gdy przeciętny człowiek słyszy, że ma używać papierowej słomki, która rozmięka w napoju po 10 minutach, podczas gdy celebryci latają odrzutowcem tam, gdzie można dojechać w godzinę. To nie jest kwestia zazdrości, lecz pytania o autentyczność narracji klimatycznej. Jeśli kryzys klimatyczny jest naprawdę tak poważny, jak twierdzą naukowcy i politycy, to dlaczego ci, którzy mają największy wpływ i środki, nie rezygnują z najbardziej emisyjnych form transportu?
Odpowiedź brzmi: podwójne standardy. System pozwala bogatym kompensować emisje zakupem certyfikatów, podczas gdy zwykłym ludziom mówi się, że muszą zmieniać codzienne nawyki. To tworzy przekonanie, że walka ze zmianami klimatu to ciężar dla mas, a nie dla elit. Badanie przeprowadzone przez Pew Research Center w 2023 roku wykazało, że 68 procent Amerykanów uważa, że bogaci nie robią wystarczająco dużo, by ograniczyć swój ślad węglowy.
Czy wygoda usprawiedliwia emisje? Praktyczne powody ultrakrótkich lotów
Przemieszczanie samolotu między lotniskami bez pasażerów to branżowa konieczność w lotnictwie prywatnym. Gdy klient zamawia czarter z lotniska A do B, a samolot znajduje się w punkcie C, firma musi go najpierw przetransportować. Takie loty nazywane są repositioning flights i stanowią około 40 procent wszystkich operacji w sektorze odrzutowców prywatnych według danych European Business Aviation Association z 2022 roku.
Problem w przypadku Taylor Swift polega na tym, że analiza Jacka Sweeneya pokazuje korelację między jej publicznymi pojawieniami a miejscami lądowania odrzutowca. W lutym 2024 roku artystka przeleciała z Tokio do Las Vegas, aby zdążyć na finał Super Bowl, w którym grał jej chłopak Travis Kelce. Dystans wyniósł 8800 kilometrów, czas lotu 12 godzin. Dzień później wróciła do Australii, by kontynuować trasę koncertową. To łącznie ponad 32 000 kilometrów w 10 dni.
Takie tempo podróżowania jest niemożliwe do utrzymania przy użyciu lotów rejsowych. Lotniska komercyjne wymagają pojawienia się co najmniej dwie godziny przed odlotem, a po wylądowaniu celebryci muszą zmierzyć się z tłumami fanów, paparazzi i opóźnieniami w odprawie. Prywatny odrzutowiec pozwala na odlot 15 minut po dotarciu na lotnisko i natychmiastowy wyjazd po lądowaniu.
Los Angeles to miasto, gdzie korki potrafią sparaliżować ruch na godziny. Autostrada 405, którą można dojechać z Van Nuys do Burbank (Bob Hope Airport), jest notoryczna z opóźnień. W godzinach szczytu przejazd może zająć ponad dwie godziny. W takiej sytuacji 8-minutowy lot brzmi jak racjonalne rozwiązanie logistyczne. Pytanie brzmi jednak, czy racjonalność logistyczna ma pierwszeństwo przed racjonalnością ekologiczną.
Alternatywy istnieją. Helikoptery emitują mniej dwutlenku węgla niż odrzutowce i pozwalają omijać korki. Luksusowe busy z kierowcą i ochroną oferują prywatność zbliżoną do odrzutowca przy ułamku emisji. Wcześniejszy wyjazd przed koncertem lub spotkaniem mógłby wyeliminować potrzebę lotów na ostatnią chwilę. Wszystkie te rozwiązania wymagają jednak rezygnacji z części wygody.
Realia pracy megagwiazdy są wymagające. The Eras Tour obejmowała 152 koncerty w 51 miastach na pięciu kontynentach. Każdy koncert trwał ponad trzy godziny. Podróżowanie lotami rejsowymi oznaczałoby spędzanie dodatkowych godzin na lotniskach i ryzyko opóźnień, które mogłyby zmusić do odwołania koncertu dla dziesiątek tysięcy fanów. Z tej perspektywy prywatny odrzutowiec to narzędzie pracy, nie luksus.
Pytanie pozostaje jednak otwarte: czy narzędzie pracy usprawiedliwia emisję równą tysiącu przeciętnych ludzi rocznie? Czy wygoda i logistyka mogą przeważyć nad odpowiedzialnością za klimat? To pytania, na które Taylor Swift i jej zespół nie odpowiedzieli publicznie w sposób przekonujący dla krytyków.
Koncerty w Polsce i lokalny ślad węglowy. Czy PGE Narodowy to wyjątek?
Taylor Swift zagrała trzy koncerty na Stadionie Narodowym w Warszawie 1, 2 i 3 sierpnia 2024 roku. Stała się pierwszym artystą w historii, który wypełnił PGE Narodowy trzema wieczorami z rzędu. Łącznie na jej występy przyszło około 180 000 fanów, co czyni warszawskie koncerty jednymi z największych wydarzeń muzycznych w historii Polski.
Pytanie o emisje związane z podróżą Swift do Polski nabrało znaczenia w kontekście wcześniejszej krytyki jej lotów. Analiza danych z systemów śledzenia lotów pokazała, że jej Dassault Falcon 7X wylądował w Warszawie 31 lipca 2024 roku, lecąc z Monachium, gdzie artystka zakończyła niemiecką część trasy. Dystans Monachium-Warszawa to około 680 kilometrów, co odpowiada mniej więcej godzinie lotu.
W tym przypadku lot był uzasadniony logistycznie, ponieważ transport naziemny wymagałby około 8-9 godzin jazdy przez międzynarodowe granice. Emisja z tego lotu wyniosła szacunkowo 1,5 tony CO2. Dla porównania, gdyby Swift poleciała lotem rejsowym, jej indywidualna emisja wyniosłaby około 90 kilogramów, czyli niemal 17-krotnie mniej.
Warszawskie koncerty wygenerowały dodatkowo emisje pośrednie związane z podróżą fanów. Analiza przeprowadzona przez Fundację ClientEarth w 2023 roku szacuje, że każdy uczestnik koncertu emituje średnio 12 kilogramów CO2 podczas dojazdu i powrotu samochodem. To oznacza, że 180 000 fanów wygenerowało łącznie około 2160 ton dwutlenku węgla tylko z tytułu dojazdu. Do tego dochodzi zużycie energii przez stadion, transport ekipy, catering i inne elementy infrastruktury koncertowej.
Czy fani powinni brać pod uwagę ślad węglowy przed kupnem biletu? To pytanie dzieli społeczność. Z jednej strony, kultura i rozrywka są częścią ludzkiego życia i trudno oczekiwać, by ludzie rezygnowali z koncertów w imię klimatu. Z drugiej strony, jeśli artysta publicznie mówi o potrzebie walki ze zmianami klimatu, logiczne jest oczekiwanie, że zarówno on, jak i jego organizatorzy podejmą kroki w kierunku redukcji emisji.
Alternatywą byłoby na przykład zobowiązanie organizatorów do offsetowania emisji z koncertów poprzez sadzenie drzew lub inwestycje w odnawialne źródła energii. PGE Narodowy, jako obiekt będący własnością spółki Skarbu Państwa, mógłby wprowadzić certyfikację ekologiczną dla wielkich wydarzeń. Na razie takie działania pozostają w sferze postulatów, a ślad węglowy koncertów gigantów muzyki rośnie wraz z rosnącą skalą tras koncertowych.
