W wykazie prac legislacyjnych polskiego rządu pojawił się projekt ustawy, który zakończy niemal czteroletnią erę specjalnego traktowania ukraińskich uchodźców. Ministerstwo Spraw Wewnętrznych i Administracji przygotowało dokument przewidujący, że od 4 marca 2026 roku obywatele Ukrainy będą objęci takimi samymi zasadami jak pozostali cudzoziemcy przebywający w Polsce. Oznacza to koniec dostępu do programu 800 plus dla osób niepracujących, ograniczenie świadczeń socjalnych oraz konieczność odprowadzania składek zdrowotnych dla otrzymania pełnej opieki medycznej. Decyzja MSWiA stanowi odpowiedź na sierpniowe weto prezydenta Karola Nawrockiego, który sprzeciwił się dalszemu przedłużaniu szczególnych uprawnień, oraz rekomendacje Komisji Europejskiej dotyczące ujednolicenia statusu cudzoziemców.
Od marca 2026 koniec specjalnego statusu – Ukraińcy jak wszyscy cudzoziemcy
Ministerstwo Spraw Wewnętrznych i Administracji oficjalnie rozpoczęło proces legislacyjny zmierzający do wygaszenia specustawy uchwalonej 12 marca 2022 roku, tuż po wybuchu rosyjskiej agresji na Ukrainę. Dokument przygotowany przez resort zakłada, że wszystkie nadzwyczajne rozwiązania prawne przestaną obowiązywać dokładnie 4 marca 2026 roku – po prawie czterech latach funkcjonowania systemu szczególnych uprawnień dla ukraińskich uchodźców.
MSWiA uzasadnia swoją decyzję radykalną zmianą sytuacji w porównaniu z początkiem 2022 roku. Jak tłumaczy resort w rozmowie z Interią, większość przybyłych do Polski Ukraińców znalazła zatrudnienie, ich dzieci uczęszczają do polskich szkół i zintegrowały się z rodzimymi uczniami. Według rzeczniczki ministerstwa, dalsze utrzymywanie przepisów tworzących odrębny system wyłącznie dla jednej grupy narodowościowej może generować ryzyko nierównego traktowania innych cudzoziemców przebywających legalnie w Polsce.
Pierwotna specustawa z marca 2022 roku umożliwiała błyskawiczną rejestrację uchodźców wojennych oraz zapewniała im natychmiastowy dostęp do usług publicznych bez standardowych procedur wymaganych od innych cudzoziemców. Po prawie czterech latach instytucje publiczne i samorządy przystosowały się do obsługi ukraińskich obywateli w ramach regularnych procedur administracyjnych, co według MSWiA czyni specjalne regulacje zbędnymi.
800 plus tylko dla pracujących – rewolucja w systemie świadczeń socjalnych
Najdalej idące konsekwencje wygaszenia specustawy dotkną systemu świadczeń finansowych i medycznych dla Ukraińców. Od 4 marca 2026 roku dostęp do programu Rodzina 800 plus będzie wymagał nie tylko legalnego pobytu, ale przede wszystkim aktywności zawodowej i regularnego odprowadzania składek na ubezpieczenie społeczne – dokładnie na takich samych zasadach jak w przypadku obywateli innych państw spoza Unii Europejskiej.
Ukraińcy zachowają prawo do nagłej pomocy medycznej w szpitalnych oddziałach ratunkowych, jednak dostęp do planowanych świadczeń zdrowotnych, wizyt specjalistycznych czy rehabilitacji będzie uzależniony od opłacania składek zdrowotnych przez pracodawcę lub samodzielnego ubezpieczenia. Rzeczniczka MSWiA podkreśla, że przepisy przejściowe zagwarantują ochronę prawną związaną z legalnością pobytu do 4 marca 2027 roku – Ukraińcy będą mieli więc dwanaście miesięcy na dostosowanie swojego statusu do nowych wymogów.
Likwidacji ulegnie również Fundusz Pomocy w dotychczasowej formie, który finansował wsparcie socjalne dla uchodźców bezpośrednio po przyjeździe do Polski. Zmienią się także zasady dotyczące uprawnień studenckich – ukraińscy studenci będą musieli spełniać identyczne kryteria jak studenci z innych państw trzecich, co może oznaczać wyższe opłaty za studia oraz utratę dostępu do niektórych stypendiów socjalnych zarezerwowanych wcześniej dla uchodźców wojennych.
Eksperci szacują, że zmiany dotkną dziesiątki tysięcy ukraińskich rodzin, które obecnie korzystają ze świadczeń socjalnych bez obowiązku zatrudnienia. Według danych Zakładu Ubezpieczeń Społecznych, program 800 plus pobiera obecnie około 600 tysięcy dzieci obywateli ukraińskich, z czego znaczna część rodziców nie jest aktywna zawodowo lub pracuje w szarej strefie.
Sierpniowe weto Nawrockiego przechodzi w życie – prezydent wymusił zmiany
Decyzja rządu o kompleksowym wygaszeniu specustawy stanowi bezpośrednią konsekwencję politycznej presji ze strony prezydenta Karola Nawrockiego. W sierpniu 2025 roku głowa państwa zawetowała pierwotną nowelizację ustawy o pomocy obywatelom Ukrainy, domagając się wprowadzenia warunku aktywności zawodowej jako podstawy do otrzymywania świadczeń socjalnych, szczególnie programu Rodzina 800 plus.
Nawrocki argumentował wówczas, że szczególne warunki wprowadzone w sytuacji nadzwyczajnej – masowego napływu uchodźców wojennych – nie mogą funkcjonować w nieskończoność, gdy sytuacja się ustabilizowała. Po tygodniach negocjacji rząd wprowadził poprawki zgodne z oczekiwaniami prezydenta, który 26 września 2025 roku podpisał znowelizowaną ustawę, zastrzegając publicznie: „robię to po raz ostatni”. Komunikat był jednoznaczny – kolejne próby przedłużenia specjalnych uprawnień spotkają się z kolejnym wetem.
Drugim istotnym czynnikiem wpływającym na decyzję rządu były rekomendacje Komisji Europejskiej, która wielokrotnie sygnalizowała państwom członkowskim konieczność stopniowego przechodzenia od nadzwyczajnych systemów pomocy dla ukraińskich uchodźców do standardowych procedur azylowych i migracyjnych obowiązujących w Unii Europejskiej. Bruksela argumentowała, że przedłużająca się wojna wymaga wypracowania trwałych, zrównoważonych rozwiązań zamiast tymczasowych mechanizmów kryzysowych.
