Bydgoska PESA finalizuje przejęcie stuprocent udziałów w niemieckim Heiterblick – lipskim producencie tramwajów z 121-letnią tradycją. Umowę podpisano w grudniu 2024 roku, a zamknięcie transakcji planowane jest na pierwszy kwartał 2026 roku. Przejęcie daje polskiej firmie dostęp do zakładu produkcyjnego w sercu Niemiec, portfela zamówień od niemieckich operatorów oraz zespołu 250 inżynierów i specjalistów. To rzadki przypadek, gdy polski producent taboru kolejowego przejmuje zakłady produkcyjne w Niemczech – kraju będącym kolebką europejskiego przemysłu kolejowego.
Ratowanie tramwajowej perły z Lipska – PESA wykupuje udziały z rąk upadłego producenta
PESA Bydgoszcz nabywa 100 procent udziałów w Heiterblick GmbH z Lipska. Dotychczasowym właścicielem była Leipziger Verkehrsbetriebe (LVB) – miejski operator transportu publicznego, który założył firmę w 2004 roku jako Leoliner Fahrzeug-Bau Leipzig, a następnie sprywatyzował ją w 2007 roku pod obecną nazwą Heiterblick.
Transakcja ma miejsce w trakcie postępowania upadłościowego w trybie samodzielnego zarządzania, które Heiterblick wszczął w kwietniu 2025 roku. Firma borykała się z problemami płynności finansowej wywołanymi skutkami pandemii COVID-19, zakłóceniami w łańcuchach dostaw oraz wzrostem kosztów surowców po rosyjskiej inwazji na Ukrainę. Pomimo trudności finansowych Heiterblick kontynuował realizację zamówień i prowadził poszukiwania inwestora strategicznego.
PESA planuje utrzymać całą obecną kadrę 250 pracowników oraz kontynuować realizację bieżących kontraktów na dostawy tramwajów dla niemieckich miast. Zarząd bydgoskiej firmy zapowiedział, że Heiterblick będzie funkcjonował jako spółka zależna, zachowując markę i strukturę operacyjną. Decyzja ta ma zapewnić ciągłość obsługi niemieckich klientów oraz utrzymać wypracowaną reputację lipskiego producenta.
Leoliner i Vamos jeżdżą już po niemieckich ulicach – co przejmuje PESA
Heiterblick specjalizuje się w produkcji tramwajów dostosowanych do indywidualnych potrzeb operatorów miejskich. Flagowym modelem jest Leoliner – dwuczłonowy tramwaj niskopodłogowy o długości od 21 do 23,5 metra i szerokości 2,3 metra. Konstrukcja zapewnia 70-procentowy udział części niskopodłogowej, co ułatwia dostęp osobom z ograniczoną mobilnością. Heiterblick wyprodukował 55 sztuk Leolinera – 50 dla Leipziger Verkehrsbetriebe w Lipsku oraz 5 dla Halberstädter Verkehrs w Halberstadt.
Drugim kluczowym produktem jest platforma Vamos, oferowana w dwóch konfiguracjach: Vamos 70 z 70-procentowym udziałem niskopodłogowym oraz Vamos 95 z 95-procentowym. W 2009 roku moBiel z Bielefeld zamówił 16 tramwajów typu GTZ8-B Vamos, które otrzymały nagrodę iF product design award 2012 za innowacyjny design. Charakterystycznym elementem jest poszerzona dolna część nadwozia, zwiększająca przestrzeń pasażerską o 35 centymetrów powyżej krawędzi peronu bez konieczności przebudowy infrastruktury.
W grudniu 2021 roku konsorcjum LEIWAG – Heiterblick i Kiepe Electric – podpisało kontrakt na dostawę tramwajów dla Lipska, Görlitz i Zwickau. Dla Görlitz i Zwickau przewidziano trzydzielne pojazdy o długości 29,9 metra, dla Lipska pięcioczłonowe wersje o długości 45 metrów. Wszystkie bazują na platformie Vamos 70. Heiterblick dostarcza również tramwaje dla Würzburga (model GT-F) oraz Dortmundu (typ B80D).
Zakład w Lipsku zajmuje powierzchnię produkcyjną na terenie przemysłowym w dzielnicy Neulindenau. Infrastruktura obejmuje hale spawalnicze, kabiny malarskie oraz własne biuro konstrukcyjne zatrudniające inżynierów z doświadczeniem w projektowaniu tramwajów dostosowanych do niemieckich norm technicznych BOStrab.
Baza w Niemczech otwiera drzwi do miliardowego rynku – dlaczego PESA potrzebowała lipskiej fabryki
Rynek niemiecki generuje rocznie zamówienia na tramwaje o wartości przekraczającej miliard euro. Dominują na nim globalni gracze – Siemens Mobility, Stadler Rail oraz Alstom. PESA od lat próbowała wejść na ten rynek poprzez eksport z Polski, jednak barierą okazywały się preferencje niemieckich operatorów dla producentów posiadających lokalne zakłady oraz wymagania dotyczące serwisu gwarancyjnego realizowanego z baz w Niemczech.
Przejęcie Heiterblick daje PESA status lokalnego producenta w przetargach publicznych. Lipska lokalizacja znajduje się w centrum tzw. „pasa tramwajowego” – regionu obejmującego Saksonię, Turyngię i Saksonię-Anhalt, gdzie dziesiątki miast eksploatuje rozległe sieci tramwajowe wymagające systematycznej modernizacji taboru. Tylko w Lipsku lokalny operator LVB złożył zamówienie na 55 dodatkowych tramwajów, co zapewnia Heiterblick obłożenie produkcji na najbliższe lata.
Transfer technologii to kolejny aspekt transakcji. Heiterblick wypracował rozwiązania konstrukcyjne dostosowane do niemieckich norm technicznych oraz specyficznych wymagań operatorów. PESA planuje wykorzystać to know-how także w swoich zakładach w Polsce, adaptując sprawdzone rozwiązania do produkcji tramwajów eksportowanych do innych krajów europejskich. Zarząd zapowiedział uruchomienie wspólnych projektów badawczo-rozwojowych między lipskim zakładem a centrum R&D PESA w Bydgoszczy.
Obecność produkcyjna w Niemczech wzmacnia pozycję negocjacyjną PESA w przetargach poza granicami Polski. Producenci posiadający referencje z niemieckiego rynku łatwiej zdobywają kontrakty w innych krajach Unii Europejskiej, gdzie niemieckie standardy techniczne często stanowią punkt odniesienia.
Od kryzysu do stabilizacji pod skrzydłami PESA – 121 lat tradycji ocalonych przed upadkiem
Heiterblick kontynuuje tradycję lipskiej fabryki tramwajów, której początki sięgają 1904 roku. W 1926 roku w dzielnicy Heiterblick powstała główna warsztat Leipziger Verkehrsbetriebe – wówczas największy zakład naprawy i konserwacji tramwajów w Europie. Już w latach 50. XX wieku warsztat produkował własne wagony tramwajowe.
Obecna firma powstała w 2004 roku jako Leoliner Fahrzeug-Bau Leipzig – spółka zależna LVB założona specjalnie do produkcji dwóch prototypów taniego tramwaju. Po udanych testach LVB zamówiła 30 kolejnych pojazdów, co dało początek komercyjnej działalności. W 2007 roku firmę przemianowano na Heiterblick i sprywatyzowano, wprowadzając inwestorów zewnętrznych.
Przez następne lata Heiterblick rozwijał portfolio produktowe i zdobywał zamówienia od niemieckich operatorów. Firma dostarczała tramwaje dla Halberstadt, Hannoveru, Bielefeld i innych miast. W kwietniu 2025 roku skutki pandemii COVID-19 oraz wzrost kosztów surowców doprowadziły do problemów z płynnością finansową. Heiterblick złożył wniosek o postępowanie upadłościowe w trybie samodzielnego zarządzania – procedurę pozwalającą zarządowi kontynuować działalność pod nadzorem restrukturyzacyjnym.
Pod skrzydłami PESA Heiterblick ma realizować bieżące kontrakty oraz ubiegać się o nowe zamówienia. Zarząd bydgoskiej firmy zapowiedział inwestycje w modernizację linii produkcyjnej oraz stopniowe zwiększanie zdolności produkcyjnych do 25 tramwajów rocznie. Firma uczestniczy także w projekcie tramwaju wodorowego, współfinansowanym przez niemieckie Ministerstwo Transportu kwotą 2,1 miliona euro.
Polski przemysł kolejowy w Niemczech – ekspansja nabiera tempa
PESA nie jest pierwszym polskim producentem taboru kolejowego obecnym w Niemczech. Newag – konkurent z Nowego Sącza – od kilku lat dostarcza pociągi spalinowe dla niemieckich przewoźników regionalnych, zdobywając kontrakty o łącznej wartości przekraczającej 500 milionów euro. Pojazdy Newagu jeżdżą po torach w Nadrenii Północnej-Westfalii, Badenii-Wirtembergii oraz Bawarii.
Polski eksport taboru kolejowego do Niemiec w 2024 roku osiągnął wartość około 300 milionów euro – wzrost o 40 procent w stosunku do roku poprzedniego. Trend napędzany jest rosnącym zapotrzebowaniem na nowy tabor w ramach niemieckiej strategii dekarbonizacji transportu oraz wycofywania pojazdów spalinowych z eksploatacji.
Przejęcie Heiterblick przez PESA otwiera nowy rozdział. Dotychczas polscy producenci eksportowali pojazdy produkowane w zakładach krajowych, teraz jeden z nich staje się bezpośrednim właścicielem niemieckiej fabryki. To sygnał, że polski przemysł kolejowy osiągnął dojrzałość pozwalającą na ekspansję kapitałową na rynkach zachodnich, konkurując nie tylko ceną, ale także technologią i możliwościami produkcyjnymi.
Konkurencja na niemieckim rynku tramwajowym pozostaje zacięta. Stadler Rail kontroluje około 35 procent rynku, Siemens Mobility około 25 procent, Alstom około 15 procent. PESA z Heiterblick będzie musiała udowodnić, że potrafi skalować produkcję lipskiej fabryki oraz zdobywać nowe kontrakty konkurując z uznanymi markami. Planowane zwiększenie produkcji do 25 tramwajów rocznie to ambitny cel, ale obecne zamówienia od Lipska, Würzburga i Dortmundu dają solidną bazę do rozwoju.
